Wielu z nas ma w garażu lub piwnicy starą spawarkę transformatorową, która od lat zbiera kurz. Zamiast pozwolić jej rdzewieć, warto zastanowić się nad jej demontażem. W tym artykule pokażę Ci, jak krok po kroku odzyskać cenną miedź i oszacować potencjalny zysk ze sprzedaży tego metalu na złomie. Moim zdaniem, to praktyczne podejście może przynieść realne korzyści finansowe.
Ile miedzi kryje stara spawarka transformatorowa? Realne zyski ze złomowania
- Waga miedzi w spawarce transformatorowej waha się od 5-8 kg w mniejszych modelach do 15-25 kg w większych warsztatowych, a nawet więcej w przemysłowych.
- Nie wszystkie stare spawarki mają miedziane uzwojenia wiele zawiera aluminium lub uzwojenia miedziowane (CCA), co znacząco obniża wartość złomu.
- Czystą miedź od aluminium odróżnisz, zdrapując wierzchnią warstwę drutu miedź ma jednolity kolor, aluminium ukazuje srebrny rdzeń.
- Proces demontażu spawarki i odzysku miedzi jest pracochłonny i wymaga użycia podstawowych narzędzi, takich jak szlifierka kątowa czy młotek.
- Aktualne ceny czystej miedzi na złomie (tzw. "milber") oscylują w granicach 30-35 zł/kg, natomiast miedź zanieczyszczona lub spalona jest wyceniana niżej.
- Oprócz miedzi, ze spawarki można odzyskać również stal, która ma niższą, ale wciąż zauważalną wartość na złomie.
Zanim zabierzesz się do pracy, musisz wiedzieć, że nie każda stara spawarka transformatorowa zawiera cenne miedziane uzwojenia. Producenci, dążąc do obniżenia kosztów produkcji, często stosowali uzwojenia aluminiowe lub miedziowane (CCA Copper Clad Aluminium). To oznacza, że drut wygląda jak miedziany, ale w środku kryje się aluminium, co oczywiście znacząco obniża jego wartość na złomie. Z mojego doświadczenia wynika, że spawarki produkowane w latach 70. i 80. ubiegłego wieku znacznie częściej posiadały w pełni miedziane transformatory, więc na takie egzemplarze warto zwrócić szczególną uwagę.
Jak więc rozpoznać, z jakim materiałem masz do czynienia? To prostsze, niż myślisz. Wystarczy zeskrobać wierzchnią warstwę drutu w mało widocznym miejscu na przykład na końcówce uzwojenia lub w miejscu, gdzie izolacja jest już uszkodzona. Jeśli pod spodem ukaże się srebrny kolor, masz do czynienia z aluminium. Czysta miedź będzie miała jednolity, miedziany kolor na całej grubości drutu. Ta prosta metoda pozwoli Ci szybko ocenić, czy dalszy demontaż jest opłacalny.
Na polskim rynku wtórnym i w warsztatach najczęściej spotykałem stare spawarki transformatorowe takich firm jak Bester czy Ozas. Wiele z nich to były prawdziwe "woły robocze". Z moich obserwacji wynika, że to właśnie te większe, solidne konstrukcje, często o mocy 250A, 300A lub więcej, były "najbogatsze" w miedź. Amatorzy często budowali też własne "samoróbki", które również nierzadko kryły w sobie spore ilości tego cennego metalu.
Jak oszacować wagę miedzi w spawarce?
Pierwszym krokiem do oszacowania ilości miedzi jest poszukanie informacji. Jeśli spawarka ma czytelną tabliczkę znamionową, sprawdź model i poszukaj specyfikacji w internecie. Czasem producenci podawali wagę transformatora lub materiał uzwojeń. Niestety, w przypadku starych urządzeń, takie dane są często trudne do znalezienia, ale warto spróbować.
Jeśli tabliczka znamionowa milczy, możesz posłużyć się prostą zasadą: waga całej spawarki często koreluje z ilością miedzi w uzwojeniach. Starsze, cięższe spawarki, szczególnie te o dużej mocy, zazwyczaj zawierają więcej miedzi. Aluminium jest lżejsze, więc spawarka z aluminiowym uzwojeniem o tej samej mocy będzie ważyła mniej. To nie jest precyzyjna metoda, ale daje pewne pojęcie o potencjalnej zawartości.
Na podstawie mojego doświadczenia i informacji o popularnych modelach, mogę podać Ci orientacyjne przedziały wagowe miedzi:
- Mniejsze modele amatorskie (np. Bester 150A-200A) mogą zawierać 5-8 kg miedzi.
- Większe spawarki warsztatowe (np. Bester 250A, 300A) to już solidna porcja od 15 do 25 kg miedzi.
- Bardzo stare lub przemysłowe konstrukcje, często o mocy powyżej 300A, mogą kryć w sobie nawet ponad 25 kg tego cennego metalu.
Bezpieczny demontaż spawarki i odzysk miedzi krok po kroku
Do demontażu spawarki i odzysku miedzi będziesz potrzebować kilku podstawowych narzędzi, które zapewne masz w swoim warsztacie:
- Szlifierka kątowa z tarczami do cięcia metalu
- Młotek
- Przecinak (lub dłuto)
- Śrubokręty (płaski, krzyżakowy)
- Klucze nasadowe lub płaskie
- Szczypce, kombinerki
- Rękawice ochronne i okulary ochronne
Zanim zaczniesz, pamiętaj o absolutnym priorytecie bezpieczeństwa. Spawarka to urządzenie elektryczne, a transformator może kumulować energię. Zawsze upewnij się, że spawarka jest całkowicie odłączona od zasilania. Jeśli urządzenie zawiera kondensatory (co w starych transformatorowych spawarkach jest rzadkością, ale warto sprawdzić), rozładuj je przed dotykaniem wewnętrznych elementów. Używaj rękawic i okularów ochronnych, aby uniknąć urazów mechanicznych podczas cięcia i uderzania. Pamiętaj, że ostre krawędzie i latające opiłki to realne zagrożenie.
Gdy już zadbałeś o bezpieczeństwo, możesz przystąpić do demontażu obudowy i dotarcia do serca urządzenia transformatora:
- Odłącz zasilanie: Upewnij się, że wtyczka spawarki jest wyjęta z gniazdka.
- Zdemontuj obudowę: Odkręć wszystkie śruby mocujące boczne panele i pokrywę spawarki. Zazwyczaj są to śruby krzyżakowe lub na klucz.
- Zlokalizuj transformator: Wewnątrz zobaczysz duży, ciężki element z nawiniętymi drutami to właśnie transformator.
- Odłącz przewody: Ostrożnie odłącz wszystkie przewody elektryczne prowadzące do transformatora. Zwróć uwagę na ich ułożenie, aby w razie czego wiedzieć, jak je podłączyć, gdybyś jednak zmienił zdanie i chciał spawarkę naprawić.
- Wyjmij transformator: Transformator jest zazwyczaj przykręcony do podstawy spawarki. Odkręć śruby mocujące i ostrożnie wyjmij ciężki transformator z obudowy. Obudowę i inne stalowe elementy odłóż na bok również mają wartość na złomie.
Teraz czeka Cię najbardziej pracochłonna część oddzielenie miedzianego uzwojenia od stalowego rdzenia. Rdzeń transformatora składa się z cienkich blach transformatorowych, które są ciasno sprasowane. Celem jest usunięcie tych blach, aby uzyskać czystą miedź:
- Zlokalizuj punkty mocowania rdzenia: Rdzeń transformatora jest zazwyczaj skręcony śrubami lub zespawany w kilku miejscach.
- Usuń śruby lub przetnij spawy: Jeśli są śruby, odkręć je. Jeśli rdzeń jest zespawany, użyj szlifierki kątowej, aby delikatnie przeciąć spawy, uważając, by nie uszkodzić miedzianego uzwojenia.
- Rozdziel blachy rdzenia: Rdzeń składa się z blach w kształcie litery "E" i "I" (lub podobnych). Twoim zadaniem jest je rozdzielić. To może wymagać sporo siły i cierpliwości. Użyj młotka i przecinaka (lub dłuta), aby stopniowo wybijać i wyciągać blachy stalowe. Pamiętaj, że są one ciasno spasowane.
- Uważaj na uzwojenie: Podczas wybijania blach staraj się nie uszkodzić miedzianego uzwojenia. Im mniej będzie ono uszkodzone i zanieczyszczone, tym wyższą cenę uzyskasz na złomie.
- Oczyść miedź: Gdy usuniesz już wszystkie blachy stalowe, powinieneś mieć w ręku czyste miedziane uzwojenie. Usuń z niego wszelkie resztki izolacji, plastiku czy innych zanieczyszczeń. Im czystsza miedź, tym wyższa cena.
Maksymalizuj zysk: jak sprzedać odzyskaną miedź?
Kiedy już odzyskasz miedź, naturalnie pojawia się pytanie o jej wartość. Z moich informacji wynika, że na początku 2026 roku aktualne ceny za kilogram czystej miedzi na złomie, tzw. "milbera" (czyli miedzi błyszczącej, z kabli), oscylują w granicach 30-35 zł/kg. Pamiętaj jednak, że ceny są zmienne i zależą od notowań giełdowych na rynkach światowych (np. LME). Zawsze warto sprawdzić aktualne ceny w kilku punktach skupu złomu w Twojej okolicy. Należy również wiedzieć, że miedź ze spalonych uzwojeń lub zanieczyszczona (np. resztkami izolacji, lakieru) będzie wyceniana niżej niż czysty "milber".
Aby zmaksymalizować zysk, czystość miedzi jest kluczowa. Im mniej izolacji, plastiku, stali czy innych zanieczyszczeń, tym wyższą cenę uzyskasz. Punkty skupu złomu mają różne kategorie miedzi, a "milber" jest zawsze najlepiej płatny. Poświęć trochę czasu na dokładne oczyszczenie uzwojenia z wszelkich niepożądanych elementów to się naprawdę opłaca.
Nie zapominaj również o pozostałych elementach spawarki. Obudowa i stalowy rdzeń transformatora to również wartościowy surowiec wtórny. Stal ma niższą wartość niż miedź, ale wciąż jest warta uwagi orientacyjnie 0,80-1,20 zł/kg. Zebranie kilku kilogramów stali ze spawarki i oddanie jej razem z miedzią to dodatkowy, choć niewielki, zastrzyk gotówki. Każdy grosz się liczy!
Czy złomowanie spawarki się opłaca? Realistyczna kalkulacja
Przyjmijmy, że udało Ci się odzyskać ze spawarki 15 kg czystej miedzi. Jeśli średnia cena skupu "milbera" wynosi 32 zł/kg, potencjalny zysk brutto z samej miedzi wyniesie: 15 kg * 32 zł/kg = 480 zł. Do tego dochodzi jeszcze wartość stali, która może dodać kilkanaście do kilkudziesięciu złotych. Jak widzisz, kwota może być całkiem atrakcyjna.
Złomowanie spawarki ma sens, jeśli masz wolny czas, dostęp do narzędzi i lubisz majsterkować. Pamiętaj, że proces demontażu jest pracochłonny i wymaga cierpliwości. Jeśli masz do dyspozycji tylko małą spawarkę z kilkoma kilogramami miedzi i nie masz doświadczenia, wysiłek może nie być proporcjonalny do zysku. Jednak w przypadku większych, ciężkich maszyn, zwłaszcza tych z lat 70. i 80., moim zdaniem, warto poświęcić ten czas. To nie tylko sposób na zarobek, ale też na recykling i odzyskanie cennych surowców.
Zawsze warto rozważyć alternatywne rozwiązania. Jeśli spawarka jest sprawna lub łatwa do naprawy, być może lepiej będzie spróbować ją sprzedać w całości. Na portalach ogłoszeniowych często znajdziesz chętnych na stare, ale działające urządzenia. Inną opcją jest oddanie jej jako darowizna do lokalnego warsztatu, szkoły technicznej czy hufca harcerskiego może komuś jeszcze posłuży i uniknie losu złomu, a Ty zrobisz dobry uczynek.
